Wegkruis vernield.

Weg en veldkruizen.
In juni 2024 werd het veldkruis op de hoek St.Jozefstraat/Spoorstraat in Maarland deels vernield. De metalen corpus werd van de het kruis gerukt, de handen en de voeten bleven hangen. De corpus werd later in de berm teruggevonden. Is het baldadigheid of is men op zoek naar ‘gratis’ koper of ander waardevol materiaal ? We zullen het nooit weten. De meeste corpussen zijn vaak van gips, van gegoten zink of een zinklegering en zijn qua materiaal waardeloos. Bijna nooit massief, meestal hol of met een open rug.

Gelukkig had de Stichting Eijsdens Verleden nog een soortgelijk exemplaar in voorraad en is het kruis weer vakkundig hersteld.

Door vergaande toekomstplannen van de huidige eigenaar van het Ursulinenconvent zien wij ons gedwongen uit te wijken naar een andere locatie, alwaar wij onze spullen kunnen opslaan en onze werkavonden kunnen houden.
Sinds 14 Juni 2024 zijn we verhuisd naar de de kantine van de voormalige voetbalclub Oranje Boys in de Panneslager te Maarland. De werkavonden zullen voortaan (hopelijk tijdelijk tot we een definitieve locatie kunnen betrekken),  hier worden gehouden.
De kantine moeten we uiteraard delen met andere verenigingen die op gezette tijden ook hier hun activiteiten ontplooien.

De reguliere werkavonden op de woensdagen in de even weken blijven onveranderd.
Mocht U de Stichting Eijsdens verleden of een van de vrijwilligers willen bezoeken meld je dan even aan via het secretariaat.
Als U een geschikte permanentie locatie voor ons weet , liefst in de dorpkern Eijsden zelf,  dan horen wij dat heel graag.

Bij de beeldengroep “De Cramignon” van Vera de Haas op de Vroenhof is door de gemeente Eijsden-Margraten een nieuw infobord geplaatst.
De tekst op dit bord is opgenomen elders op onze website. Klik hier.
De informatie is gebaseerd op het dansen van de Cramignon, niet alleen in Eijsden maar ook in een zevental andere dorpen in Nederland en Belgie.

De dorpen houden sinds 2019 de zogenaamde ‘Dag van de Cramignon”. In 2019 vond deze plaats in Eijsden.
Zaterdag 25 mei 2024 is Eben Emael  aan de beurt om deze gezamenlijke Cramignondag te vieren.

Onderstaande tekst op deze pagina is letterlijk overgenomen van het infobord geplaatst door de Gemeente Eijsden-Margraten. Dit cortenstalen bord staat bij de bronzen beeldengroep “De Cramignon” van kunstenares Vera de Haas.
In de 8 overgebleven dorpen in Nederland en België waar deze traditie nog leeft zijn er kleine verschillen in uitvoering. Onderstaande tekst is een algemeen verhaal dat in grote lijnen voor alle dorpen geldt en is niet specifiek voor Eijsden alleen geschreven.

———————
Behoud van immaterieel erfgoed. De Cramignon is belangrijk cultureel erfgoed. het is opgenomen in de inventaris Immaterieel erfgoed Nederland en de lijst in Wallonië-Brussel in Belgie
———————

De Cramignon is een traditionele reidans waarbij de dansers elkaars hand vasthouden. De dansende mensen trekken huppelend en zigzaggend door de straten, terwijl de harmonie vrolijke Cramignon muziek speelt.
De naam ‘Cramignon’ staat voor zowel de muziek, de liederen als de dans. Vroeger mochten alleen vrijgezelle jongens en meisjes meedoen aan de Cramignon, maar tegenwoordig mag iedereen meedoen. De muziek wordt gespeeld door de plaatselijke harmonie of fanfare.
De kapitein van het jonkheid gaat voorop met in zijn linkerhand een rei-boeket en aan zijn rechterhand een meisje. In sommige dorpen is deze volgorde omgekeerd en gaat een meisje (reimeid) voorop. In andere plaatsen danst men de eerste Cramignon voor de kerk, waarbij de pastoor voorop gaat. Al dansend sluiten steeds meer mensen aan.
Tussendoor zijn er rustplaatsen waar de dansers iets drinken. De harmonie speelt feestliederen en men kan ven uitrusten. Daarna trekt de rei verder. De Cramignon eindigt bij een van deze rustplaatsen.

Beoefenaars en betrokkenen
De Cramignon wordt georganiseerd door de jonkheden. Elk dorp heeft een jonkheid. Die bestaat uit de ongetrouwde jongens (en soms ook meisjes) van het dorp van 16 jaar en ouder.
Ook de besturen van de harmonies en fanfares zijn bij de organisatie betrokken. Cafés en restaurants openen hun zaak voor de Cramignon en diverse inwoners stellen hun tuin open. De grote oude carréboerderijen zijn van oudsher ook rustplaatsen.

Geschiedenis
De Cramignon ontstond rond 1800 in de omgeving van Luik en kronkelt als het ware stroomafwaarts met de Maas mee Zuid-Limburg in. De traditie heeft zich aan beide kanten van de grens op verschillende manieren ontwikkeld. Toch zijn er meer overeenkomsten dan verschillen. Eind 19e eeuw werd de Cramignon minder populair bij  de jeugd. Zij dansten liever op de moderne wals en de galop. Om deze ‘verdorven’ intiemere dansen te ontmoedigen, promootten de pastoors op het platteland rond 1900 de Cramignon. Daardoor overleefde de traditie.
De Cramignon valt samen met de Sacramentsprocessie en de Bronk. Tot ongeveer 1940 werd in alle dorpen de Sacramentsprocessie (en dus ook de Bronk) gehouden op de tweede zondag na Pinksteren. Daarna kwam er meer spreiding, zodat nu de Cramignons in de verschillende dorpen op verschillende zondagen plaatsvinden. In sommige dorpen is er enkele weken na de festiviteiten een kleine Bronk. Daarbij hebben de kinderen het voor het zeggen en organiseren zij de Cramignon.



 

Na het saneren van de bewaakte grensovergang in de beginjaren ’90 is ter plaatse een monument hiervoor opgericht. Aan beide zijden van de rijweg in de grasstrook zijn identieke plakkaten ingelegd.
De tekst hiervan wordt hieronder weergegeven.

L`UNION FAIT LA FORCE
L`EUROPE UNIE
VERENIGD EUROPA
EENDRACHT MAAKT MACHT
Monument voor een voormalige grensovergang withuis 1994 eijsden
Opdrachtgever : gemeente eijsden
Ontwerp-concept: fons lemmens
Uitvoering : staalbouw rousseau bv
Verenigde staten van europa
Grenspalen 47 en 48
Onderlinge verbondenheid
Twaalf mergelblokken – nederlandse provincies
Ardeense hardsteen – federatie belgie


 

De lijst met bidprentjes is weer ververst/uitgebreid en bevat inmiddels meer dan 5.700 exemplaren.
Dankzij een verzamelaar hebben we weer vele prentjes kunnen toevoegen aan onze collectie.

Ons oudste bidprentje bevat een overlijdensdatum in 1779 en onze laatste toevoeging bevat een overlijdensdatum in maart 2024.

 

 

 

voorruit

Vanaf april 2024 kun je het Caltex tankstation in Withuis weer in zijn oude glorie beleven via een Augmented Reality-ervaring.Deze techniek laat je een driemensionaal beeld van het oude tankstation zien, alsof het in werkelijkheid voor je staat. je kunt er zelfs om en doorheen lopen. Zo kun je je goed voorstellen hoe het er vroeger heeft uitgezien. Speciaal doorvoor heeft de gemeente Eijsden-Margraten een app ontwikkeld, de LEEM-app. Leem staat voor levend erfgoed Eijsden-Margraten. Zo breng je erfgoed weer tot leven gewoon via je telefoon of tablet.

HISTORIE
In 1953 ging in Withuis het Caltex pompstation open. Het kenmerkende gebouw met luifel werd ontworpen naar Amerikaans voorbeeld. Het was het laatste tankstation voor de grens met België, aan de Rijksweg. Door de gunstige ligging was het jarenlang een van de best lopende benzinestations in Nederland.
Opdrachtgever Guus van der Cruijs liet het Caltex (Californian Texas Oil Corporation) – benzinestation bouwen als uitbreiding van zijn garage aan de overkant van de straat. Het werd op 20 mei 1953 feestelijk geopend door de burgemeester Emile Duijsens en ingezegend door pastoor Jos Debets.
In de jaren vijftig waren de brandstofprijzen in België veel hoger dan in Nederland. Ook lag het station langs een belangrijke doorgaande weg. In de jaren zeventig werd de A2 tot aan de Belgische grens verlengd. Daardoor nam het verkeer in Withuis af. Het tankstation was in bedrijf tot 1983, daarna raakte het in verval.

HET GEBOUW
Het Caltex-station werd ontworpen door de Sittardse architect Ben Schinkel (1909-1970) in de stijl van het Nieuwe Bouwen. De gebroeders Weusten uit Eckelrade waren de aannemers. Het gebruik van glas, beton en staal is kenmerkend voor de Wederopbouw-architectuur. Er waren in Nederland drie stations van dit model.
Het tankstation heeft een luifel met daaronder een paddenstoelkolom, een kiosk en twee garages met in de voorste een doorsmeerkuil. Op zaterdag kwamen vooral veel Belgen hun auto wassen bij de wasplaats. Tijdens het wachten gingen de klanten dan een pilsje drinken in het naastgelegen café.

RESTAURATIE EN HERBESTEMMING
BOEI heeft in 2022 het vroegere Caltex-station overgenomen van de kleinkinderen van eigenaar Guus van der Cruijs. BOEI is een organisatie die cultureel erfgoed restaureert en een nieuwe functie geeft. Zij hebben het gebouw eerst wind- en waterdicht gemaakt.
Na de toekomstige restauratie wordt het een plek voor inwoners en bezoekers. Hierdoor blijft dit bijzondere erfgoed bewaard en krijgt het een tweede leven.

VERDUURZAMING VAN ERFGOED
Erfgoed is ons verleden, maar ook onze toekomst. Het biedt nieuwe generaties inspiratie, identiteit en een gevoel van verbondenheid. Het is daarom belangrijk om erfgoed levend te houden. Daardoor kunnen we het behouden en een nieuwe functie geven. De oude foto’s en de Augmented Reality ervaring van het Caltex tankstation laten je alvast zien hoe prachtig het gebouw weer kan worden!

Oud-werkneemster Marie-Anne van der Cruijs:
“Het was hier altijd druk met auto’s en vrachtwagens. Mijn schoonmoeder Pauline kwam midden in de nacht haar bed zelfs uit als er iemand met een brommer een paar liter wilde tanken.”
BOEI: RESTAUREREN EN HERBESTEMMEN VAN CULTUREEL ERFGOED
Dit project vloeit voort uit het programma Kunst & Cultuur van de Gemeente Eijsden-Margraten.
Gemeente Eijsden-Margraten – www.eijsden-margraten.nl – 2024

Op woensdag 24 april heeft de feestelijke lancering van het cultuurprogramma rondom het Caltex tankstation in Withuis plaatsgevonden.
Vooruitlopend op de toekomstige restauratie door BOEi is door de Gemeente Eijsden-Margraten (team Kunst en Cultuur) een programma ontwikkeld op het gebied van educatie en beleving.

Dit omvat ten eerste een Augmented-Reality ervaring, die via de LEEM app een driedimensionaal beeld laat zien van het tankstation in zijn oude glorie. Daarnaast zijn er een expositie over Caltex in de gemeentehal en een wandelroute door Withuis ontwikkeld.
ter plaatse is een infobord geplaatst. Via dit bord kunt via de LEEM app deze virtuele rondleiding beleven.  Zie ook het infobord over het Caltex Station zelf  elders op deze site.

Op een regenachtige en winderige vrijdag 20 oktober 2023 werd door wethouder Jacobs en Henk Boersma van Stichting Eijsdens Verleden op het Veldje een informatiebord onthuld met historische gegevens over de ontwikkeling van de Veldjesweide tot de huidige woonwijk. De tekst en de illustraties op het Cortenstalen bord werd verzorgd door de Stichting Eijsdens Verleden. Uiteraard betreft het slechts een beperkte samenvatting van de informatie die werd achterhaald om de tekst te schrijven en zijn er aanzienlijk meer foto’s voorhanden. Meer informatie en foto’s over het Veldje zijn opgenomen in onze nieuwe uitgave nummer 170.

Inmiddels zijn er al meer dan tien historische informatieborden her en der in Eijsden geplaatst waaraan de stichting haar medewerking heeft verleend. Op de website van de stichting (Eijsdensverleden.nl) staan ze allemaal bij elkaar, zodat belangstellenden hun eigen route kunnen samenstellen om er eens langs te wandelen en kennis te nemen van de inhoud. De thuisblijvers kunnen de teksten lezen op de website.

Zeker vanaf 1900 nam de belangstelling toe in Eijsden om in verenigingsverband te zingen en toneel te spelen. Tot dan kon men (men waren alleen mannen!) voor muzikaal creatieve uitingen slechts terecht bij een van de beide harmonieën of bij een van de twee kerkelijke zangkoren. Het was de jeugd van Oost en Maarland die om een heel speciale reden de aanzet heeft gegeven tot de oprichting van een niet-kerkelijk zangkoor. Mede vanuit de concerttraditie van destijds (een concert omvatte muziek, zang en voordrachten) en het uit België overgenomen fenomeen van voordrachtswedstrijden, schoten ook in Eijsden de toneelverenigingen als paddenstoelen uit de grond. De animositeit tussen de beide harmonieën deed de rest. In een uitgebreid artikel worden de ontstaansperikelen uitgewerkt.

Voor de dialectliefhebbers is er weer een selectie van aansprekende woorden en woordcombinaties in het Eijsdens met de Nederlandse vertaling erbij. En uiteraard een tekening van Martin Prickaerts.

Losse nummers zijn verkrijgbaar in de winkel van Lidwine Partouns in de Kerkstraat voor slechts € 9,50 of aan te vragen via ons secretariaat. Wilt u nog meer over de geschiedenis van Eijsden en omgeving weten? Voor € 25,– per jaar kunt u al lid/abonnee worden en krijgt u jaarlijks 4 uitgaves boordevol interessante verhalen uit het recente verleden of van langer geleden. Bovendien krijgt u de twee laatste uitgaves en het boekje ‘nne koëmel vòòl cadeau (zo lang de voorraad strekt). Kijk daartoe op onze website Eijsdensverleden.nl (onder “lid worden”), of neem contact op met ons secretariaat 06-46303591 of per mail secretaris@eijsdensverleden.nl. U krijgt de uitgaves dan thuisbezorgd.

Vanaf het begin van het nieuwe jaar is weer een nieuwe foto-expositie bij het Sociaal Centrum Eijsden te zien. Deze expositie heeft als thema: ‘Oude beroepen’. Met deze expositie willen we u meer laten zien over de geschiedenis van Eijsden én kennis laten maken met Sociaal Centrum Eijsden.
De expositie is tot stand gekomen dankzij de samenwerking tussen Stichting Eijsdens Verleden en Sociaal Centrum Eijsden. U kunt de expositie vanaf heden gratis bezichtigen van maandag t/m vrijdag van 08.00 – 18.00 uur.
Naast een bezoekje aan de expositie bent u overigens altijd welkom bij Sociaal Centrum Eijsden om een kopje koffie te drinken, nieuwe mensen te leren kennen of mee te doen aan allerlei activiteiten.
We zijn van plan om de expositie met enige regelmaat aan te passen met telkens een ander thema. Heeft u suggesties en/of ideeën? Aarzel dan niet om deze met ons te delen.

Wilt u meer weten over Sociaal Centrum Eijsden? Dan verwijzen wij u graag naar onze website: www.sceijsden.nl.

 

Het bestuur en de medewerkers van Stichting Eijsdens Verleden wensen u allemaal fijne Kerstdagen en ‘nne gooje roetsj ien ’t now jaor! En wat is er dan niet mooier dan een nieuwe uitgave van Uit Eijsdens Verleden voor onder de kerstboom? En dat nieuwe nummer van Uit Eijsdens Verleden (nr. 169) staat weer boordevol interessante verhalen uit uw eigen regio zoals over de eigenaren en bewoners van kasteel Eijsden en kasteel Oost in de 19de en 20ste eeuw.

Ooit waren twee verschillende adellijke families eigenaar, nadien kwamen ze in één hand.  In 1957 ging kasteel Oost over in particuliere handen, kasteel Eijsden werd in 2020 in de Stichting Kasteel Eijsden ondergebracht. De bewoningsgeschiedenis van beide kastelen is nauw met elkaar verweven. Opmerkelijk daarbij is dat beide kastelen vaak en langdurig leeg hebben gestaan, Oost wat meer dan Eijsden. Pas in het laatste kwart van de 19de eeuw kwam daar verandering in. Onder de bewoners, meestal huurders, komen we een aantal interessante personen en families tegen die allemaal een plaats hebben gekregen in deze uitgave. Dat geldt ook voor het inwonend personeel dat ten dienste stond van de adellijke dames en heren.

In Uit Eijsdens Verleden nr. 142 uit 2017 beschreef Eddie Lewandowski het trieste lot van flight officer John Alexander Campbell, die op 12 mei 1940 met zijn Hawker Hurricane vliegtuig in Oost neerstortte, nadat hij uit de lucht was geschoten door een Duitse Messerschmitt, die het luchtruim verdedigde. Campbell begeleidde met zijn vliegtuig een groep bommenwerpers van de Royal Air Force die de bruggen bij Vroenhoven en Veldwezelt moesten vernietigen. Campbell overleed ter plaatse en werd in een veldgraf begraven. Later werd het stoffelijk overschot opgegraven en herbegraven op de begraafplaats van het Britse Gemenebest (Gemenebest van Naties) op de Algemene Begraafplaats aan de Tongerseweg in Maastricht. Daar rust hij nog steeds. Intensief speurwerk van Eddie leverde een aantal nog onbekende foto’s op die in deze uitgave worden gepubliceerd met een uitgebreide toelichting.

Zoals gebruikelijk ook in deze uitgave weer een bijdrage van de werkgroep Kal plat! Een feestelijke bijdrage want de redactie van Kal Plat! bracht namelijk voor de 25ste keer een selectie van typisch Eijsdense dialectwoorden bij elkaar.

Hoofdredacteur Henk Boersma

Losse nummers zijn verkrijgbaar in de winkel van Lidwine Partouns in de Kerkstraat voor slechts € 9,50 of aan te vragen via ons secretariaat. Wilt u nog meer over de geschiedenis van Eijsden en omgeving weten? Voor € 25,– per jaar kunt u al lid/abonnee worden en krijgt u jaarlijks 4 uitgaves boordevol interessante verhalen uit het recente verleden of van langer geleden. Bovendien krijgt u de twee laatste uitgaves en het boekje ‘nne koëmel vòòl cadeau (zo lang de voorraad strekt). Kijk daartoe op onze website Eijsdensverleden.nl (onder “lid worden”), of neem contact op met ons secretariaat 06-46303591 of per mail secretaris@eijsdensverleden.nl. U krijgt de uitgaves dan thuisbezorgd.

Op vrijdag 20 oktober is door de Gemeente Eijsden-Margraten weer een nieuw infobord geplaatst. Ditmaal over de ontsluiting van ‘Het veldje’ dat begon in de 50’er jaren. De stichting Eijsdens Verleden heeft in naam Henk Boersma de getoonde teksten gemaakt. Van landbouwgebied, ingeklemd tussen Breusterstraat, Prins Hendrikstraat( Caestertstraat), Wilhelminastraat(Langstraat),  en Schoolstraat(Kattestraat) doorkruist met veldwegen en olifantenpaadjes tot een volgebouwd gebied met woningen, flats een appartementencomplex , winkel en natuurlijk als eerste bebouwing de zaal van de Koninklijke Oude Harmonie.

Loop eens langs en lees de interessante historie van dit gebied maar dat kan ook digitaal. Klik hier voor meer informatie over dit bord.
Bekijk hier alle andere informatieborden in Eijsden.